Spiżarnia w kuchni to wydzielone miejsce na zapasy żywności, słoiki, napoje i drobny sprzęt, schowane za drzwiami albo frontami zabudowy. Może mieć formę wysokiej szafki spiżarni z wysuwanymi koszami, małego pomieszczenia ukrytego za frontem wyglądającym jak szafa, wnęki przy kuchni zamkniętej drzwiami przesuwnymi albo narożnika zabudowy z mechanizmem wysuwanym.
Dobrze zaplanowana spiżarnia porządkuje kuchnię bardziej niż kilka dodatkowych szafek. Zapasy trafiają w jedno miejsce, blat zostaje wolny, a szafki przy płycie i zlewie mieszczą to, czego używa się codziennie. Warunek jest jeden: spiżarnia musi być płytka, dobrze oświetlona i łatwo dostępna, inaczej zamienia się w magazyn zapomnianych produktów.
Rodzaje spiżarni w kuchni
| Rodzaj | Ile miejsca | Zaleta | Wada |
|---|---|---|---|
| Szafka spiżarnia z cargo | kolumna 30 do 60 cm szerokości | mieści się w każdej zabudowie | ograniczona pojemność |
| Szafka z koszami na drzwiach | kolumna 45 do 60 cm | widoczna zawartość po otwarciu | ciężkie drzwi, obciążone zawiasy |
| Ukryta spiżarnia za frontem | mała komórka lub wnęka | duża pojemność, niewidoczna | wymaga miejsca za zabudową |
| Spiżarnia we wnęce | wnęka lub dawna komórka | wykorzystuje martwą przestrzeń | zależy od układu mieszkania |
| Narożnik z mechanizmem | szafka narożna dolna | wykorzystuje trudny róg | tylko drobne zapasy |
Szafka spiżarnia z koszami cargo
Najprostszy sposób na spiżarnię w kuchni w bloku to wysoka szafka od podłogi do sufitu z wysuwanymi koszami. Mechanizm cargo wysokie to rama z kilkoma koszami, która wyjeżdża z szafki w całości razem z frontem. Zawartość widać z obu stron, a po nic nie trzeba sięgać w głąb.
Nawet wąska kolumna o szerokości 30 cm mieści zaskakująco dużo. Przy wysokości zabudowy powyżej dwóch metrów to kilka koszy na przyprawy, oleje, makarony, kasze i puszki. Szersze kolumny, 40, 45 albo 60 cm, pomieszczą też butelki, pojemniki na mąkę i drobne AGD. Przy szerszych mechanizmach trzeba zwrócić uwagę na nośność prowadnic, bo pełny kosz ze słoikami waży sporo.
Alternatywą dla cargo jest szafka z wewnętrznymi szufladami za wspólnym frontem. Otwiera się drzwi, a potem wysuwa pojedyncze szuflady. To rozwiązanie wygodniejsze przy dużej głębokości, bo każdą szufladę wysuwa się osobno, a ciężar nie obciąża jednej ramy. Standardowe szerokości i wysokości kolumn zawiera wpis o wymiarach szafek kuchennych.
Szafka spiżarnia z koszami na drzwiach
W tym wariancie kosze montuje się na wewnętrznej stronie drzwi, a w samej szafce zostają półki albo szuflady. Po otwarciu drzwi widać jednocześnie zawartość koszy i wnętrza szafki. Na drzwiach trzyma się rzeczy niskie i lekkie, czyli przyprawy, słoiczki, torebki z bakaliami.
Obciążone drzwi wymagają mocnych zawiasów i dobrej regulacji. Przy froncie wysokim na ponad dwa metry stosuje się kilka zawiasów, a kosze rozkłada równomiernie na całej wysokości. Z czasem drzwi mogą opadać, dlatego warto co jakiś czas sprawdzić ich ustawienie.
Ukryta spiżarnia za frontem zabudowy
Ukryta spiżarnia to małe pomieszczenie albo wnęka za drzwiami, które wyglądają jak kolejne fronty wysokiej zabudowy. Z kuchni widać jednolitą ścianę szaf, a po otwarciu jednego frontu wchodzi się do środka albo zagląda do głębokiej wnęki z półkami na trzech ścianach.
Drzwi do takiej spiżarni wykonuje się jako front meblowy na mocnych zawiasach albo jako drzwi ukryte, montowane na ukrytych zawiasach i wykończone tak samo jak zabudowa. Trzecią opcją są drzwi bezprzylgowe licujące ze ścianą, jeśli spiżarnia leży za ścianą, a nie za szafami. Różnice między drzwiami ukrytymi a bezprzylgowymi opisuje wpis o drzwiach bezprzylgowych.
Taka spiżarnia wymaga miejsca. Najczęściej powstaje z dawnej komórki, fragmentu korytarza albo z przesunięcia ścianki działowej przy remoncie. W domach jednorodzinnych planuje się ją już w projekcie, zwykle między kuchnią a garażem albo pomieszczeniem gospodarczym.
Spiżarnia we wnęce i dawnej komórce
W wielu starszych mieszkaniach przy kuchni jest wnęka albo komórka, która dziś służy jako schowek na odkurzacz. To naturalne miejsce na spiżarkę. Wystarczy wstawić półki na trzech ścianach, dodać oświetlenie i zamknąć wnękę drzwiami przesuwnymi albo harmonijkowymi, które nie zabierają miejsca w kuchni.
Przy wnękach szerokości około metra najlepiej działa układ w kształcie litery U z półkami o różnej głębokości. Na tylnej ścianie półki głębsze, na bocznych płytkie, żeby środek pozostał wolny i można było podejść bliżej.
Narożnik zabudowy jako spiżarka
W małych kuchniach funkcję spiżarni może pełnić dolna szafka narożna. Mechanizm magic corner wyciąga całą zawartość rogu przed front, dzięki czemu nadaje się do przechowywania słoików, makaronów i konserw. Porównanie systemów narożnych opisuje wpis o szafce narożnej w kuchni.
Narożnik nie zastąpi pełnej spiżarni, ale w kuchni bez miejsca na kolumnę pozwala przynajmniej zebrać zapasy w jednym miejscu, zamiast rozpraszać je po wszystkich szafkach.
Głębokość i wysokość półek
Najważniejsza zasada spiżarni to płytkie półki. Poradniki podają zwykle optymalną głębokość 30 do 40 cm. Na takiej półce produkty stoją najwyżej w dwóch rzędach i nic nie ginie z tyłu. Półki o głębokości zwykłej szafki kuchennej, czyli około 55 cm, sprawdzają się tylko na duże pojemniki, zgrzewki i sprzęty.
Wysokość między półkami warto zróżnicować. Na przyprawy i puszki wystarczy 20 do 25 cm, na słoiki i butelki potrzeba 30 do 35 cm, a na zgrzewki wody i duże pojemniki więcej. Regulowane półki na listwach pozwalają zmieniać układ bez wiercenia nowych otworów.
Najcięższe rzeczy trzymaj nisko, między kolanami a biodrem. Na górnych półkach zapasy, po które sięga się rzadko. Na wysokości wzroku to, czego używa się co tydzień.
Temperatura i wentylacja
Idealne warunki dla zapasów to chłodne, suche i ciemne pomieszczenie. Poradniki wskazują temperaturę około 10 do 15 stopni i wilgotność na poziomie 50 do 70 procent, ale w kuchni takich warunków zwykle nie da się osiągnąć. W mieszkaniu celem jest po prostu spiżarnia chłodniejsza od reszty kuchni.
Dlatego spiżarni nie planuje się tuż przy piekarniku, lodówce ani za ścianą z pionem grzewczym. Najlepsze miejsce to ściana zewnętrzna albo wnęka od północy. Szafka spiżarnia obok piekarnika w zabudowie nagrzewa się przy każdym pieczeniu, co skraca trwałość mąki, orzechów i olejów.
Spiżarnia za drzwiami potrzebuje wymiany powietrza. W poradnikach podaje się wydajność wentylacji około 15 m³ na godzinę. W praktyce wystarczy kratka lub podcięcie w drzwiach i kratka wentylacyjna pod sufitem albo połączenie z kanałem wentylacyjnym kuchni. Bez tego w zamkniętej wnęce zbiera się wilgoć i zapach, a na ścianach potrafi pojawić się pleśń.
Oświetlenie spiżarni
Ciemna spiżarnia jest nieużyteczna. Najwygodniejsze jest oświetlenie LED włączane czujnikiem otwarcia drzwi albo czujnikiem ruchu. Taśma LED pod każdą półką oświetla produkty z góry, a pojedyncza lampa pod sufitem zostawia dolne półki w cieniu.
Przy oświetleniu w szafce z cargo stosuje się listwy LED montowane w bokach korpusu albo zasilane w samym mechanizmie. Warto wybrać barwę neutralną, około 4000 K, bo ułatwia odczytanie etykiet i dat ważności.
Organizacja zapasów
W spiżarni sprawdzają się przezroczyste pojemniki z hermetyczną pokrywą. Chronią przed molami spożywczymi i wilgocią, a zawartość widać bez otwierania. Pojemniki o prostokątnym przekroju zajmują mniej miejsca niż okrągłe słoiki.
Produkty najlepiej grupować w strefy: sypkie, przetwory, przyprawy, napoje, słodycze, śniadaniowe. Nowe zakupy ustawia się za starszymi, żeby na wierzchu zawsze było to, co ma najkrótszy termin. Na drzwiach albo z boku półki warto przypiąć kartkę na listę zakupów, dopisując rzeczy, które się kończą.
Na dolnej półce albo podłodze spiżarni dobrze mieć miejsce na warzywa, które lubią chłód i ciemność, na przykład ziemniaki i cebulę. Trzymaj je osobno, w ażurowych skrzynkach lub koszach, bo cebula przyspiesza kiełkowanie ziemniaków.
Co trzymać w spiżarni, a co gdzie indziej
| Produkty | Gdzie w spiżarni | Uwagi |
|---|---|---|
| Mąka, kasze, ryż, makaron | środkowe półki, pojemniki hermetyczne | chronić przed wilgocią i molami |
| Oleje, orzechy, pestki | najchłodniejsze, ciemne miejsce | ciepło i światło przyspieszają jełczenie |
| Przetwory w słoikach | dolne i środkowe półki | ciężkie, nie wyżej niż na wysokości ramion |
| Ziemniaki, cebula, czosnek | podłoga lub dolna półka, osobno | w ciemności, w ażurowych skrzynkach |
| Napoje w zgrzewkach | podłoga | zostaw wolne przejście |
| Drobne AGD | dolna półka lub osobna szafka | nie przy jedzeniu wrażliwym na zapach |
Spiżarnia w mieszkaniu nie zastąpi lodówki. Produkty, które na opakowaniu mają zalecenie przechowywania w chłodziarce, zostają w lodówce, nawet jeśli spiżarnia jest wyraźnie chłodniejsza od kuchni. Wyjątkiem są spiżarnie w piwnicy albo w nieogrzewanym pomieszczeniu gospodarczym, w których temperatura przez większą część roku faktycznie jest niska.
Chemii gospodarczej nie trzyma się razem z żywnością. Środki czystości i proszki do prania mają intensywny zapach, który przechodzi na mąkę, kawę i przyprawy. Jeśli w spiżarni ma być też miejsce na chemię, wydziel dla niej osobną, zamykaną szafkę albo najniższą półkę na przeciwległej ścianie.
Najczęstsze błędy przy spiżarni
Pierwszy błąd to głębokie półki. Spiżarnia z półkami po 55 cm szybko zamienia się w miejsce, w którym produkty z tyłu przeterminowują się, bo nikt ich nie widzi. Drugi błąd to brak światła. Nawet dobrze zorganizowana wnęka bez oświetlenia jest używana rzadziej, niż się planowało.
Trzeci błąd to spiżarnia przy źródle ciepła, najczęściej kolumna obok piekarnika w zabudowie. Czwarty to brak wentylacji w zamkniętej wnęce, co kończy się zapachem stęchlizny i wilgocią na ścianach. Piąty dotyczy drzwi. Drzwi otwierane do wnętrza wąskiej spiżarni zabierają miejsce na półki po jednej stronie, dlatego w małych spiżarniach lepsze są drzwi przesuwne albo otwierane na zewnątrz.
Spiżarnia w projekcie kuchni
Spiżarnię najlepiej zaplanować razem z całą kuchnią, bo wpływa na układ strefy roboczej. Zapasy powinny być blisko miejsca przygotowywania posiłków, ale poza trójkątem między lodówką, zlewem i płytą, żeby otwarte drzwi spiżarni nie blokowały przejścia. Kolejność decyzji przy projektowaniu opisuje artykuł projekt kuchni krok po kroku.
Przy zabudowie wysokiej kolumny spiżarni zwykle ustawia się w jednym ciągu z lodówką w zabudowie i piekarnikiem na wysokości oczu. Wtedy lepiej oddzielić spiżarnię od piekarnika inną szafką albo lodówką, żeby ciepło nie przenosiło się na zapasy.
Jak zaplanować spiżarnię krok po kroku
- Sprawdź, ile masz miejsca: kolumna w zabudowie, wnęka, komórka czy narożnik.
- Wybierz miejsce z dala od piekarnika, lodówki i pionów grzewczych.
- W szafce wybierz cargo wysokie albo szuflady wewnętrzne za wspólnym frontem.
- We wnęce zaplanuj półki 30 do 40 cm głębokości w układzie U.
- Zróżnicuj wysokość półek i zostaw listwy do ich przestawiania.
- Zapewnij wentylację: podcięcie drzwi i kratkę pod sufitem.
- Dodaj oświetlenie LED z czujnikiem i przezroczyste pojemniki na produkty sypkie.
Najczęściej zadawane pytania
Jak zrobić spiżarnię w małej kuchni?
Najprościej wstawić wysoką szafkę od podłogi do sufitu z mechanizmem cargo albo szufladami wewnętrznymi. Nawet kolumna o szerokości 30 cm mieści sporo zapasów. W małej kuchni funkcję spiżarki może pełnić też szafka narożna z mechanizmem magic corner.
Jaka głębokość półek w spiżarni?
Optymalnie 30 do 40 cm. Na takich półkach produkty stoją najwyżej w dwóch rzędach i nic nie ginie z tyłu. Głębsze półki, około 55 cm, sprawdzają się tylko na duże pojemniki i zgrzewki.
Czy spiżarnia potrzebuje wentylacji?
Tak, jeśli jest zamknięta drzwiami. W praktyce wystarczy podcięcie lub kratka w drzwiach i kratka pod sufitem albo połączenie z wentylacją kuchni. Bez wymiany powietrza w spiżarni zbiera się wilgoć i zapach.
Gdzie nie planować spiżarni?
Tuż przy piekarniku, lodówce i za ścianą z pionem grzewczym. Ciepło skraca trwałość mąki, orzechów i olejów. Najlepsze miejsce to ściana zewnętrzna albo wnęka od strony północnej.
Jak ukryć spiżarnię w kuchni?
Za frontem wyglądającym jak kolejna szafa wysokiej zabudowy, za drzwiami na ukrytych zawiasach wykończonymi jak meble albo za drzwiami bezprzylgowymi licującymi ze ścianą, jeśli spiżarnia leży za ścianą.
Jak zorganizować zapasy w spiżarni?
Grupuj produkty w strefy, trzymaj produkty sypkie w przezroczystych, hermetycznych pojemnikach, najcięższe rzeczy ustawiaj nisko, a nowe zakupy za starszymi, żeby na wierzchu było to, co ma najkrótszy termin.
